Ο Παναθηναϊκός αποχαιρετά τη Λεωφόρο, το γήπεδο που ο παλμός της Αθήνας χτυπούσε δυνατά για 104 χρόνια. Αθλητές και κόσμος έχουν γράψει την ιστορία του Απόστολος Νικολαΐδης, το οποίο κλείνει τις πόρτες του.

Την Κυριακή 17 Μαΐου στις 19:30, ο Παναθηναϊκός θα γράψει την τελευταία σελίδα του βιβλίου που λέγεται “Λεωφόρος” κόντρα στον ΠΑΟΚ. 104 χρόνια πράσινης ιστορίας θα είναι χαραγμένα για πάντα στην καρδιά της Αθήνας, γιατί το “Απόστολος Νικολαΐδης” είναι κομμάτι της πόλης.

Χτισμένο στους βόρειους πρόποδες του Λυκαβηττού, επί της Λεωφόρου Αλεξάνδρας, όποτε το θρυλικό γήπεδο φιλοξενούσε κάποιο μεγάλο ματς η καρδιά της πόλης, χτυπούσε εκεί.

Οι πρώτοι λίθοι

Ο ιδρυτής του Παναθηναϊκού Γιώργος Καλαφάτης ήθελε να υλοποιήσει το όραμά του, να ιδρύσει ένα γήπεδο που θα βρουν στέγη τα όνειρα του ίδιου, των παικτών, αλλά και των φίλων του Παναθηναϊκού. Ο Καλαφάτης μαζί με τους Δημήτρη Δεμερτζή και Λεωνίδα Καλογερόπουλο έκαναν έρευνα για τον χώρο που μπορεί να χτιστεί το γήπεδο και κατέληξαν στην ανατολική πλευρά του Λυκαβηττού, στο χώρο απέναντι από τις Φυλακές Αβέρωφ στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας.

O τότε δήμαρχος της πόλης Γιώργος Τσόχας αρνήθηκε την παραχώρηση της Περιβόλας και έτσι ο Γιώργος Καλαφάτης ζήτησε βοήθεια από τον πρόεδρο του Παναθηναϊκού Γιώργο Χατζόπουλο ο οποίος απευθύνθηκε στον πρίγκιπα Νικόλαο, γιο του βασιλιά Γεωργίου του Α’, επίτιμο πρόεδρο του ΣΕΓΑΣ και εκείνος έπεισε το δημοτικό συμβούλιο να παραχωρήσει τελικά την έκταση.

Όλα πήραν σιγά-σιγά τον δρόμο τους, αφού ο Γιώργος Καλαφάτης είχε βάλει το πρώτο λιθαράκι στο “σπίτι” που θα έμεναν γενιές Παναθηναϊκών, αθλητών και φίλων.

Το 1922 ξεκίνησαν οι πρώτες εργασίες για την κατασκευή του γηπέδου και η κορδέλα κόπηκε δύο χρόνια μετά το 1924 έχοντας 6.000 καθίσματα.

Η Λεωφόρος έφερε πολλές πρωτοπορίες στα ελληνικά γήπεδα. Το 1928 δημιουργήθηκαν οι πρώτες ξύλινες κερκίδες στην πλευρά της Λεωφόρου Αλεξάνδρας. Το 1931 ήρθε η σειρά της τσιμεντένιας κερκίδας, η οποία ήταν σκεπαστή και χωρούσε 1.500 θεατές και κάτω από αυτή βρίσκονταν τα τμήματα πυγμαχίας, γυμναστικής και ξιφασκίας. Δύο χρόνια μετά ολοκληρώθηκε και η σκεπαστή από την πλευρά της οδούς Τσόχα με 800 θέσεις.

Το γήπεδο στα χρόνια της κατοχής

Όταν ξέσπασε ο πόλεμος το 1940, το γήπεδο μετατράπηκε σε στρατιωτικό νοσοκομείο και ορφανοτροφείο. Οι Γερμανοί όμως, το κατέλαβαν και λεηλάτησαν την αίθουσα τροπαίων. Προς το τέλος του πολέμου και συγκεκριμένα στις 8 Οκτωβρίου του 1944, ο Αντώνης Βρεττός ύψωσε για πρώτη φορά την ελληνική σημαία εν μέσω κατοχής.

Το γήπεδο επισκευάστηκε μετά τον πόλεμο το 1948 με πρωτοβουλία του Απόστολου Νικολαΐδη και έρανο από χιλιάδες φίλους της ομάδας. Μάλιστα, εκείνη τη χρονιά αγοράστηκαν από τις ΗΠΑ και οι πρώτοι προβολείς σε ελληνικό γήπεδο με έξοδα των Ελλήνων της ομογένειας. Ένα χρόνο αργότερα το γήπεδο χωρούσε 13.000 θεατές.

Απόστολος Νικολαΐδης, ένα όνομα μια ιστορία

Ο Απόστολος Νικολαΐδης υπήρξε μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες στην ιστορία του Παναθηναϊκού. Υπηρέτησε τον Σύλλογο από διάφορα πόστα: αθλητής, πρόεδρος, αντιπρόεδρος και μέλος του συμβουλίου, για περίπου έξι δεκαετίες. Γεννήθηκε στη Φιλιππούπολη (Πλόβντιβ), της Βουλγαρίας και ήταν ένα φαινόμενο πολυαθλητή όντας πρωταγωνιστής στο δέκαθλο, στο ποδόσφαιρο στο μπάσκετ και στο βόλεϊ.

Αμέσως μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας από την κατοχή των Γερμανών, εξελέγη πρόεδρος του ΣΕΓΑΣ, τον οποίο υπηρέτησε για 20 χρόνια. Παράλληλα την ίδια θέση κατείχε και στην ΕΛΠΑ.

Το 1974 εξελέγη πρόεδρος του Παναθηναϊκού, αλλά επί δεκαετίες ήταν ο άνθρωπος που έπαιρνε όλες τις αποφάσεις για τον Σύλλογο. Ως λάτρης και αθλητής πολλών σπορ θεωρούσε πώς ο Παναθηναϊκός θα γίνει ακόμη μεγαλύτερος αν δημιουργηθούν τμήματα και για άλλα αθλήματα. Πράγματι, επί των ημερών του, το όνειρό του βγήκε αληθινό με τον Παναθηναϊκό να διατηρεί περισσότερα από 20 τμήματα στο υψηλότερο επίπεδο.

Αμέσως, μετά τον θάνατό του στις 15 Οκτωβρίου του 1980 το γήπεδο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας μετονομάστηκε σε “Απόστολος Νικολαΐδης ως φόρος ελάχιστος φόρος τιμής.

Η πορεία του γηπέδου μέχρι σήμερα

Το 1950 ξεκίνησε η κατασκευή του πετάλου του Λυκαβηττού, η σημερινή Θύρα 13 και το 1958 γίνεται το πρώτο γήπεδο με χλοοτάπητα, ενώ δύο χρόνια αργότερα λειτούργησε το πρώτο κλειστό γυμναστήριο της Ελλάδας, ο τάφος του Ινδού.

 

 

Για πολλά χρόνια στα μέσα του 20ού αιώνα στο “Απόστολος Νικολαΐδης γράφτηκαν ιστορίες με χρυσή πένα από τον Παναθηναϊκό, αλλά το 1984 η ΠΑΕ αποφάσισε να μετακομίσει στο νεόκτιστο τότε Ολυμπιακό Στάδιο. Με εξαίρεση λίγους μήνες το 1989, το τριφύλλι στεγαζόταν στο ΟΑΚΑ μέχρι την περίοδο 1999-2000 και από την επόμενη σεζόν επέστρεψε στη φυσική του έδρα, η οποία ήταν ριζικά ανακαινισμένη.

Το 2008, την περίοδο της πολυμετοχικότητας οι πράσινοι επέστρεψαν στο ΟΑΚΑ, μέχρι το 2013, όπου ο επικεφαλής της Παναθηναϊκής Συμμαχίας, Γιάννης Αλαφούζος έφερε την ομάδα ξανά στη Λεωφόρο μέχρι το 2016, όπου έγινε ανακατασκευή.

Οι πιο Παναθηναϊκές στιγμές στη Λεωφόρο

Το πρώτο διεθνές παιχνίδι του Παναθηναϊκού ήταν στις 26 Απρίλη του 1925 κόντρα στη Γιουγκοσλαβική Βιτόρια Ζάγκρεμπ με το ματς να λήγει ισόπαλο 1-1 και πανηγυρίστηκε δεόντως από τους Αθηναίους που κατέκλεισαν το γήπεδο.

Το πρώτο επίσημο παιχνίδι ανάμεσα στους αιώνιους αντίπαλους διεξήχθη στο γήπεδο της Λεωφόρου την 1η Ιουνίου του 1930 και βρήκε νικητές τους πράσινους με το ασύλληπτο 8-2.

Το ρεκόρ προσέλευσης σημειώθηκε στις 18 Οκτώβρη του 1968 στον αγώνα κόντρα στη Μπάγερν, όπου κόπηκαν 29.665 εισιτήρια.

To 1971 ήταν η σεζόν που γράφτηκε μία από τις πιο χρυσές ιστορίες του ελληνικού ποδοσφαίρου με τον Παναθηναϊκό του Δομάζου και του Αντωνιάδη να φτάνει στον τελικό του Κυπέλλου Πρωταθλητριών. Αυτή η πορεία είχε έδρα, η οποία ήταν το βασικό του όπλο για να φτάσει στον τελικό.

Ζενές Ες, Σλόβαν Μπρατισλάβας, Έβερτον δεινοπάθησαν να κάνουν το οτιδήποτε, αφού μόνο οι Άγγλοι κατάφεραν να πάρουν ισοπαλία.

Η τελευταία ραψωδία εκείνης της σεζόν γράφτηκε στις 28 Απρίλη όπου οι πράσινοι ανέτρεψαν το 4-1 του πρώτου ματς κόντρα στον Ερυθρό Αστέρα και με 3-0 στη Λεωφόρο πήραν το εισιτήριο για τον τελικό του Γουέμπλεϊ.

Οι αγώνες αυτοί του Παναθηναϊκού ήταν τα σημαντικότερα αθλητικά γεγονότα της χώρας με το γήπεδο να έχει μέσο όρο πάνω από 25.000 θεατές σε κάθε ματς

Οι τελευταίες μεγάλες στιγμές που έχει να εξιστορήσει το “Απόστολος Νικολαΐδης” ήταν στις αρχές του 21ου αιώνα, όπου ευρωπαϊκά μεγαθήρια όπως η Άρσεναλ και η Μπαρτσελόνα προσκύνησαν το μεγαλείο των πρασίνων.

Δύο σεζόν αργότερα το τριφύλλι στις 18 Απρίλη του 2004 με 2-2 κόντρα στον Ολυμπιακό σφράγισε το πρωτάθλημα εκείνης της σεζόν.

Αν η Λεωφόρος μπορούσε να μιλήσει θα μπορούσε να πει πολλά. Πολλά θα μπορούσαν να πουν και όλοι οι φίλοι του Παναθηναϊκού που στο γήπεδο αυτό έχουν αφήσει κομμάτι της ζωής τους.

Το μόνο σίγουρο είναι πώς και στο Βοτανικό, στο νέο σπίτι του τριφυλλιού, το “είμαστε από τη Λεωφόρο” θα ακούγεται για πάντα.

Το συγκινητικό αντίο της ΠΑΕ Παναθηναϊκός στη Λεωφόρο: «Το μέρος που γεννήθηκε η Παναθηναϊκή ιδέα»

Ο Παναθηναϊκός αντιμετωπίζει τον ΠΑΟΚ για την τελευταία αγωνιστική των playoffs της Stoiximan Super League και παράλληλα αυτό θα είναι και το τελευταίο επίσημο παιχνίδι της ομάδας στο συγκεκριμένο γήπεδο.

Μάλιστα η ΠΑΕ Παναθηναϊκός αποχαιρέτησε με τον δικό της ξεχωριστό τρόπο το «Απόστολος Νικολαΐδης» στο οποίο ο σύλλογος έχει γράψει χρυσές σελίδες στην πλούσια ιστορία του.

Αναλυτικά το αποχαιρετιστήριο μήνυμα της πράσινης ΠΑΕ:

«Η Λεωφόρος είναι κάτι περισσότερο από το γήπεδο του Παναθηναϊκού. Είναι η καρδιά του. Είναι η ψυχή του. Είναι η αναπνοή του. Είναι ο τόπος όπου γεννήθηκαν όνειρα, γράφτηκαν θρύλοι και μεγάλωσαν γενιές ανθρώπων που έμαθαν να αγαπούν το Τριφύλλι σαν κομμάτι της ίδιας τους της ζωής. Στη σκιά του Λυκαβηττού, μέσα στης Λεωφόρου τα στενά, ανάμεσα σε τσιμέντα, φωνές, σημαίες, αναμνήσεις και συναισθήματα, χτίστηκε κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια έδρα ποδοσφαιρικής ομάδας. Χτίστηκε μια ιδέα. Ένα συναίσθημα.

Εκεί, στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας 160, πριν από 107 χρόνια, ο σπουδαίος Γιώργος Καλαφάτης δεν οραματίστηκε απλώς έναν ποδοσφαιρικό σύλλογο. Οραματίστηκε έναν οργανισμό πρωτοπόρο, έναν Παναθηναϊκό μεγάλο, πολυαθλητικό, ανοιχτό στον κόσμο, ικανό να εμπνεύσει και να ενώσει ανθρώπους. Και η Λεωφόρος έγινε το σπίτι αυτού του οράματος. Ένα γήπεδο που έζησε τα πάντα. Νίκες και δάκρυα, θριάμβους και πίκρες, αποθεώσεις και σιωπές. Ένα γήπεδο που δεν χρειάζεται πολυτέλεια για να σε συγκλονίσει. Αρκεί να μπεις μέσα και να ακούσεις την ιστορία του. Να νιώσεις την ατμόσφαιρα. Να μυρίσεις Παναθηναϊκό. Να κλείσεις τα μάτια και να ονειρευτείς.

Η Λεωφόρος είναι οι Κυριακές της παιδικής ηλικίας. Oι ιστορίες των πατεράδων και των παππούδων, οι μνήμες που περνούν από γενιά σε γενιά. Είναι το περπάτημα στην Αλεξάνδρας. Τα vibes αντικρίζοντας το γήπεδο. Η ανατριχίλα ανεβαίνοντας τα σκαλιά και αντικρίζοντας το εσωτερικό του «πράσινου» ναού. Το σφίξιμο στο στομάχι πριν από τη σέντρα. Είναι η μυρωδιά του χορταριού, οι παλιές ασπρόμαυρες φωτογραφίες, τα κασκόλ στον αέρα, οι φωνές από τις εξέδρες, οι εμπνευσμένες χωρογραφίες, το μοναδικό πάθος της Θύρας 13.

Είναι το γήπεδο όπου ο Παναθηναϊκός έγινε φόβος, τρόμος και σεβασμός για κάθε αντίπαλο. Εκεί όπου γράφτηκαν οι πιο μεγάλες ευρωπαϊκές βραδιές, εκεί όπου η φανέλα με το Τριφύλλι έγινε σύμβολο περηφάνειας. Είναι το μέρος όπου ο κόσμος δεν πηγαίνει απλώς να δει ένα παιχνίδι. Πηγαίνει για να νιώσει. Για να ζήσει. Για να βιώσει.

Κάθε σπιθαμή της Λεωφόρου κουβαλά ιστορία. Από τις πρώτες ξύλινες εξέδρες μέχρι τον θρυλικό Τάφο του Ινδού και από τα ντέρμπι που σημάδεψαν εποχές και εποχές μέχρι τις ευρωπαϊκές νύχτες που έκαναν ολόκληρη την Ευρώπη να κοιτά προς την Αθήνα και να λέει με δέος Panathinaikos.

H Λεωφόρος είναι το μέρος όπου γεννήθηκε η Παναθηναϊκή ιδέα, όπου ανδρώθηκε η Παναθηναϊκή ψυχή. Είναι το σημείο όπου η ιστορία του συλλόγου ενώθηκε για πάντα με την ιστορία της ίδιας της Αθήνας. Είναι εκεί όπου εκατομμύρια άνθρωποι έμαθαν τι σημαίνει να αγαπάς κάτι περισσότερο από μια ομάδα. Να το κουβαλάς μέσα σου σαν κομμάτι της ζωής και της ύπαρξής σου. Η Λεωφόρος είναι η ανάσα του Παναθηναϊκού. Είναι η μνήμη του και η καρδιά του μαζί. Είναι ο ίδιος ο Παναθηναϊκός…

Ορόσημα της Λεωφόρου
1919 Ο Γιώργος Καλαφάτης μαζί με φίλους και συμπαίκτες εντόπισαν στη λεγόμενη Περιβόλα τον χώρο, όπου δεσπόζει σήμερα το Απόστολος Νικολαΐδης. Λεωφόρος Αλεξάνδρας 160.

19/01/1921 Ελήφθη απόφαση από τη γενική συνέλευση του Παναθηναϊκού προκειμένου να γίνουν όλες οι απαραίτητες προσπάθειες ώστε ο σύλλογος να αποκτήσει δικαίωμα χρήσης στον χώρο της Περιβόλας.

23/02/1922 Ο Δήμος Αθηναίων αποφασίζει την παραχώρηση στον Παναθηναϊκό, του χώρου όπου βρίσκεται η ιστορική έδρα της ομάδας μας.
08/03/1922 Η Νομαρχία Αττικοβοιωτίας επικύρωσε την απόφαση του Δήμου για την παραχώρηση της Περιβόλας στον Παναθηναϊκό.

13/04/1922 Ο Δήμος Αθηναίων και ο Παναθηναϊκός υπογράφουν τα συμβόλαια για την ενοικίαση του χώρου.

25/11/1923 Πραγματοποιείται η πρώτη ποδοσφαιρική αναμέτρηση στο γήπεδο της Λεωφόρου. Πρόκειται για σχολικούς αγώνες μεταξύ γυμνασίων της Αθήνας και του Πειραιά.

06/01/1924 Το πρώτο επίσημο ματς του Παναθηναϊκού στο γήπεδο της Λεωφόρου. Το Τριφύλλι αντιμετώπισε την ΑΠΣ Πειραιώς.

11/07/1924 Οριστική παραχώρηση του γηπέδου της Περιβόλας στον Παναθηναϊκό από την Δ’ Συντακτική Εθνοσυνέλευση.

21/07/1924 Δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης η απόφαση για αποτροπή της απαλλοτρίωσης του χώρου, δίνοντας παράλληλα το δικαίωμα χρήσης του γηπέδου στον Παναθηναϊκό.

1924 Η Λεωφόρος ήταν εκείνη την εποχή το μοναδικό γήπεδο στη χώρα που μπορούσε να φιλοξενήσει 6.000 θεατές (όρθιους).

26/04/1925 Το πρώτο διεθνές παιχνίδι του Παναθηναϊκού με αντίπαλο την πρωταθλήτρια Σερβίας Ζελέζνιτσαρ (1-1).

28/06/1925 Το πρώτο ντέρμπι Παναθηναϊκού – Ολυμπιακού έγινε στη Λεωφόρο. Ήταν μια φιλική αναμέτρηση που έληξε με σκορ 3-3.

1928 Το γήπεδο είχε αποκτήσει πια ξύλινες κερκίδες.

07/04/1929 Ο πρώτος αγώνας της Εθνικής Ελλάδας μετά την ίδρυση της ΕΠΟ με αντίπαλο την Ιταλία Β (1-4).

01/06/1930 Παναθηναϊκός – Ολυμπιακός 8-2. Ένα ιστορικό ντέρμπι, μια μεγαλειώδης νίκη και η ευρύτερη επικράτηση στην ιστορία των «αιώνιων» αναμετρήσεων.

1931-1984 Το γήπεδο της Λεωφόρου Αλεξάνδρας ήταν η επίσημη έδρα της Εθνικής Ελλάδας.

1931 Η Λεωφόρος έγινε το πρώτο γήπεδο στην Ελλάδα, όπου χτίστηκαν εξέδρες με μπετόν αρμέ και το πρώτο που απέκτησε σκεπαστή κερκίδα.
1939 Η έδρα του Παναθηναϊκού έγινε το πρώτο ηλεκτροφωτισμένο γήπεδο στη χώρα.

Κατοχή 1941-1944 Το γήπεδο λειτούργησε ως νοσοκομείο καθώς επιτάχθηκε για τις ανάγκες του 3ου Στρατιωτικού Νοσοκομείου, ενώ σε άλλους χώρους του γηπέδου φιλοξενήθηκαν παιδιά από το Αναμορφωτήριο Σύρου και το Εμπειρίκειο Ορφανοτροφείο. Άλλα δυσπρόσιτα σημεία της Λεωφόρου, όπου δεν είχαν πρόσβαση οι κατοχικές δυνάμεις, αποτέλεσαν «φωλιές» αντίστασης.

08/10/1944 Ο Αντώνης Βρεττός, διευθυντής του γηπέδου, λίγες ημέρες πριν από την απελευθέρωση της Αθήνας -σε μια περίοδο που επιτρέπονταν μόνο σημαίες του ναζιστικού καθεστώτος- ύψωσε την ελληνική σημαία στον πιο ψηλό ιστό της Λεωφόρου.

1950-1951 Άρχισε η κατασκευή της εξέδρας του πετάλου του Λυκαβηττού, σημείο όπου βρίσκεται η ιστορική Θύρα 13. Η χωρητικότητα του γηπέδου αυξήθηκε στις 13000.

21/09/1958 Η Λεωφόρος υπήρξε το πρώτο γήπεδο στην Ελλάδα με φυσικό χορτάρι. Ο Παναθηναϊκός αντιμετώπισε την ΑΕΚ στο παρθενικό παιχνίδι συλλόγων, που δεν έγινε σε χωμάτινο έδαφος. Λίγες ημέρες πριν η αρχή έγινε με το παιχνίδι εθνικών ενόπλων της Ελλάδας με το Βέλγιο.

19/03/1960 Εγκαινιάζεται το κλειστό της Λεωφόρου, ο θρυλικός Τάφος του Ινδού. Το πρώτο κλειστό γήπεδο στη χώρα.

07/12/1960 Η Λεωφόρος φιλοξενεί το πρώτο επίσημο ευρωπαϊκό της παιχνίδι για διοργάνωση της UEFA. Ο Παναθηναϊκός αντιμετώπισε τη Χράντετς Κράλοβε (0-0) στη ρεβάνς για τον β’ γύρο του Κυπέλλου Πρωταθλητριών.

18/10/1967 Ρεκόρ εισιτηρίων στο παιχνίδι του Παναθηναϊκού με την Μπάγερν Μονάχου για το Κύπελλο Πρωταθλητριών. Στις εξέδρες της Λεωφόρου βρέθηκαν 29.665 θεατές.

1970-1971 Η Λεωφόρος ζει μεγάλες στιγμές κατά τη διάρκεια της μυθικής πορείας του Παναθηναϊκού μέχρι το Γουέμπλεϊ. Στις 28/04/1971 σφραγίστηκε η σπουδαία πρόκριση στον τελικό του Κυπέλλου Πρωταθλητριών με την επική νίκη επί του Ερυθρού Αστέρα (3-0).

Οκτώβριος 1980 Το γήπεδο της Λεωφόρου μετονομάζεται σε Απόστολος Νικολαΐδης προκειμένου να τιμηθεί η μνήμη του σπουδαίου αθλητή και προέδρου του συλλόγου, που έφυγε από τη ζωή.

2001-2003 Η Λεωφόρος μετατρέπεται σε απόρθητο κάστρο στις δύο μεγαλειώδεις πορείες του Παναθηναϊκού μέχρι τα προημιτελικά του Champions League και του Κυπέλλου UEFA.

Euro 2004 Η μυθική πορεία της Εθνικής Ελλάδας μέχρι την κατάκτηση του Euro 2004 άρχισε από το γήπεδο της Λεωφόρου. Εκεί σφραγίστηκε στις 11 Οκτωβρίου 2003 η μεγάλη πρόκριση στα γήπεδα της Πορτογαλίας.

2022 Η Λεωφόρος συμπλήρωσε 100 χρόνια ζωής. Το ιστορικότερο και πιο εμβληματικό γήπεδο της χώρας».